ارائه تعاملی چیست؟ راهنمای کامل برای مدرس‌ها و برگزارکننده‌ها

اگر تا امروز در کلاس، جلسهٔ شرکت یا وبینار حاضر بوده باشید، احتمالاً این صحنه را دیده‌اید: سخنران با اسلایدهای آماده حرف می‌زند، نیمی از حاضران نگاهشان به گوشی است و وقتی می‌پرسد «سؤالی هست؟» سکوت می‌شود. ارائهٔ تعاملی دقیقاً برای شکستن همین سکوت ساخته شده است. در این مقاله توضیح می‌دهیم ارائه تعاملی چیست، از چه بخش‌هایی تشکیل می‌شود، چه وقت به کار می‌آید و چطور می‌شود بدون دردسر فنی از آن شروع کرد.

ارائه تعاملی یعنی چه؟

ارائهٔ تعاملی (Interactive Presentation) ارائه‌ای است که در آن جریان اطلاعات فقط از سخنران به مخاطب نیست. در میانهٔ اسلایدها، از مخاطب نظر، پاسخ یا انتخاب گرفته می‌شود و نتیجه همان لحظه روی صفحهٔ نمایش دیده می‌شود. مخاطب برای شرکت لازم نیست چیزی نصب کند؛ معمولاً کافی است کد ورود را وارد کند یا QR را با دوربین گوشی اسکن کند.

تفاوت این نوع ارائه با یک فایل پاورپوینت معمولی در سه نکته است:

• دوطرفه است. سخنران سؤال می‌پرسد و پاسخ‌ها در چند ثانیه جمع و نمایش داده می‌شود.
• زنده است. نتیجه‌ها همان لحظه ساخته می‌شوند، نه بعد از جلسه. سخنران می‌تواند بر اساس نتیجه مسیر صحبتش را تغییر دهد.
• قابل اندازه‌گیری است. بعد از جلسه می‌دانید چه کسانی شرکت کرده‌اند، سؤال‌ها چقدر پاسخ گرفته‌اند و کدام بخش توجه بیشتری جلب کرده است.

اجزای اصلی یک ارائهٔ تعاملی

ابزارهای ارائهٔ تعاملی معمولاً از چند «نوع اسلاید» تشکیل شده‌اند که می‌توانید آن‌ها را مثل قطعات لگو کنار هم بچینید.

نظرسنجی زنده

سؤالی با چند گزینه می‌پرسید و حاضران با گوشی خود رأی می‌دهند. نمودار نتیجه هم‌زمان با رأی‌دادن پر می‌شود. برای سنجیدن سطح آشنایی مخاطب با موضوع، انتخاب بین چند گزینه یا گرفتن نبض جلسه ایده‌آل است. راهنمای کامل را در نظرسنجی زنده در کلاس و جلسه نوشته‌ایم.

کوییز و مسابقه

سؤال دارای پاسخ درست، زمان‌سنج و جدول امتیاز. مسابقه حال‌وهوای بازی به جلسه می‌دهد و برای مرور درس یا شروع پرانرژی یک وبینار عالی است. جزئیاتش در مسابقه آنلاین کلاس آمده است.

پرسش و پاسخ زنده

مخاطب سؤال خود را می‌نویسد، دیگران به سؤال‌های خوب رأی می‌دهند و ارائه‌دهنده سؤال‌های پررأی را اول جواب می‌دهد. برای سالن‌های شلوغ که همه فرصت پرسیدن ندارند، این بخش نجات‌دهنده است. پرسش و پاسخ زنده را جداگانه بررسی کرده‌ایم.

ابر کلمات

از حاضران می‌خواهید در یک یا چند کلمه نظر بدهند. کلماتی که بیشتر تکرار شوند درشت‌تر دیده می‌شوند. کاربرد ابر کلمات برای شروع بحث و شکستن یخ جلسه فوق‌العاده است؛ در ابر کلمات آنلاین بیشتر دربارهٔ آن می‌خوانید.

پاسخ باز، مقیاس امتیاز و رتبه‌بندی

با پاسخ باز نظر خام مخاطب را می‌گیرید، با مقیاس امتیاز میزان رضایت یا موافقت را می‌سنجید و با رتبه‌بندی از مخاطب می‌خواهید چند گزینه را به ترتیب اولویت بچینند.

محتوا: متن، تصویر، ویدیو

یک ارائهٔ تعاملی هنوز ارائه است. اسلایدهای محتوایی شما، یعنی متن و تصویر و ویدیو، پایهٔ کار هستند و بخش‌های تعاملی بین آن‌ها قرار می‌گیرند. بسیاری از ابزارها اجازه می‌دهند ارائهٔ PowerPoint موجود را وارد کنید تا لازم نباشد از صفر شروع کنید.

چرا ارائهٔ تعاملی جواب می‌دهد؟

پشتوانهٔ علمی این ایده تازه نیست. در یک فراتحلیل معروف که در سال ۲۰۱۴ در نشریهٔ PNAS منتشر شد، پژوهشگران نتایج بیش از دویست مطالعه دربارهٔ دوره‌های علوم، مهندسی و ریاضی را کنار هم گذاشتند. نتیجه این بود که در کلاس‌هایی که یادگیری فعال (Active Learning) داشتند، نمرهٔ امتحان به‌طور میانگین بهتر بود و درصد مردودی هم پایین‌تر بود (متن مقاله در PNAS). این پژوهش مستقیماً دربارهٔ یک نرم‌افزار خاص نیست، اما نشان می‌دهد وقتی مخاطب مجبور می‌شود فکر کند، تصمیم بگیرد و پاسخ بدهد، یادگیری عمیق‌تر می‌شود. یادگیری فعال و «سامانه‌های پاسخ مخاطب» (Audience Response Systems) سال‌هاست در دانشگاه‌ها با کلیکر و حالا با گوشی همراه به کار می‌روند.

از زاویهٔ عملی هم چند فایده روشن است:

1. توجه بیشتر. وقتی می‌دانید چند دقیقهٔ دیگر باید رأی بدهید، گوشی را برای چیز دیگری باز نمی‌کنید.
2. صدای افراد کم‌حرف. در یک کلاس معمولی چند نفر همیشه جواب می‌دهند. در نظرسنجی ناشناس، همه نظر می‌دهند.
3. بازخورد فوری. اگر ۷۰ درصد حاضران پاسخ اشتباه داده‌اند، همان‌جا می‌فهمید باید مبحث را دوباره توضیح بدهید.
4. ثبت و گزارش. نتیجه‌ها ذخیره می‌شوند و برای جلسهٔ بعد، گزارش مدیر یا ارزیابی مدرس قابل استفاده‌اند.

چه کسانی از ارائهٔ تعاملی استفاده می‌کنند؟

• مدرس‌ها و معلم‌ها برای شروع کلاس، مرور درس و ارزیابی سریع میزان درک مطلب.
• برگزارکنندگان وبینار و لایو برای نگه‌داشتن مخاطب تا آخر جلسه و گرفتن سؤال‌ها بدون شلوغی چت.
• سمینار و همایش برای پرسش و پاسخ منظم با پنل سخنرانان و رأی‌گیری بین حاضران.
• شرکت‌ها و تیم‌های منابع انسانی برای جلسات آموزش داخلی و نظرسنجی کارکنان.
• مشاوران و مربیان برای کارگاه‌هایی که در آن‌ها مشارکت، خود محصول است.

چه چیزی یک ابزار خوب ارائهٔ تعاملی را از بقیه جدا می‌کند؟

هنگام انتخاب ابزار، به این موارد نگاه کنید:

• ورود بدون نصب برنامه. هر مانعی بین مخاطب و رأی‌دادن، تعداد شرکت‌کنندگان را کم می‌کند.
• فارسی و راست‌به‌چپ واقعی. نمودار، متن سؤال و اعداد باید درست چیده شوند، نه اینکه فقط ترجمه شده باشند.
• کارکرد روی اینترنت ضعیف. گوشی‌های حاضران و اینترنت سالن همیشه ایده‌آل نیست.
• سرعت. از لحظهٔ رأی تا دیدن نتیجه باید ثانیه‌ای باشد.
• گزارش و خروجی. بدانید کدام سؤال چه نتیجه‌ای داشته است.
• امکان‌های رویداد. اگر وبینار یا همایش برگزار می‌کنید، ثبت‌نام و صدور گواهی حضور هم مهم است. دربارهٔ این بخش در گواهی حضور خودکار توضیح داده‌ایم.

ارائهٔ تعاملی چه چیزی نیست؟

لازم است یک سوءتفاهم را برطرف کنیم. تعاملی‌بودن یعنی هر دو دقیقه یک نظرسنجی بگذارید؟ خیر. اگر هر اسلاید یک پرسش باشد، مخاطب خسته می‌شود و جلسه به یک بازی بی‌هدف تبدیل می‌شود. قاعدهٔ سرانگشتی خوب این است که برای هر پنج تا هفت دقیقه صحبت، یک تعامل کوتاه بگذارید و هر تعامل یک هدف داشته باشد: سنجیدن پیش‌دانسته، تشخیص سوءتفاهم، تصمیم‌گیری گروهی یا فقط دادن استراحت ذهنی.

همچنین ارائهٔ تعاملی جای تسلط سخنران بر موضوع را نمی‌گیرد. تعامل بدون محتوای خوب فقط سرگرمی است. بهترین نتیجه وقتی حاصل می‌شود که محتوا قوی باشد و تعامل‌ها دقیقاً در نقطه‌هایی قرار بگیرند که مخاطب به فکر کردن نیاز دارد.

سه نمونه از یک جلسهٔ تعاملی

کلاس زبان: شروع با یک ابر کلمات («امروز چه حسی دارید؟»)، ده دقیقه آموزش، یک کوییز پنج‌سؤالی برای مرور و پایان با نظرسنجی «کدام بخش سخت بود؟».

وبینار فروش آموزشی: شروع با نظرسنجی «بزرگ‌ترین چالش شما چیست؟»، ارائهٔ محتوا بر اساس نتیجه، پرسش و پاسخ زنده و در پایان معرفی دوره. تنظیم این ساختار را در راهنمای برگزاری وبینار تعاملی بخوانید.

جلسهٔ آموزش داخلی شرکت: مقیاس امتیاز برای سنجیدن اعتمادبه‌نفس کارکنان قبل و بعد از آموزش، سپس یک کوییز کوتاه و در پایان گواهی حضور.

چطور شروع کنیم؟

لازم نیست زیرساخت خاصی بخرید. مراحل ساده است:

1. حساب بسازید و یک ارائهٔ جدید باز کنید.
2. چند اسلاید محتوا و دو یا سه اسلاید تعاملی اضافه کنید.
3. جلسهٔ زنده را شروع کنید، کد یا QR را روی صفحه نشان دهید و حاضران را دعوت کنید.
4. در پایان، گزارش را ببینید و برای جلسهٔ بعد اصلاحش کنید.

اگر می‌خواهید قدم‌به‌قدم همین مسیر را با تصاویر و نکته‌ها ببینید، مقالهٔ آموزش ساخت اولین ارائه تعاملی با سنوتو را بخوانید. و اگر فقط می‌خواهید امتحان کنید، ثبت‌نام در سنوتو رایگان است و برای شروع به کارت بانکی نیاز ندارید.

جمع‌بندی

ارائهٔ تعاملی یعنی مخاطب را از تماشاگر به شریک جلسه تبدیل کنید. با چند اسلاید نظرسنجی، کوییز و پرسش‌وپاسخ، توجه حاضران بالا می‌رود، بازخورد واقعی می‌گیرید و جلسه‌ای می‌سازید که بعد از پایان هم در ذهن می‌ماند. مهم این است که تعامل‌ها کم و هدفمند باشند و ابزاری انتخاب کنید که ورود را برای مخاطب ساده می‌کند.